بسته بندی مواد غذایی
 خواص کاغذ و مقوا در بسته بندی

کاغذ هم مثل پارچه پشت و رو دارد. روي کاغذ آن طرفی است که در کارخانه کاغذ سازي به طرف نمد قرار می گیرد و

صاف تر است. پشت کاغذ آن طرفی است که در کارخانه زیر کار است و روي آبکش قرار می گیرد. چاپ بر طرف روي

کاغذ مرغوب تر خواهد بود. چاپ رنگی بر طرف روي کاغذ نتیجه بهتري دارد.

براي صاف کردن پشت کاغذ آن را از زیر نوردهاي پرس براق عبور می دهند. این کار "ساتیناژ " نام دارد. براي تشخیص

پشت و روي کاغذ آن را برش می دهند، پس از برش، لبه الیاف به سوي پشت کاغذ خم می شوند و اگر لبه کاغذ را با

انگشتان لمس کنیم متوجه لبه دار بودن یک طرف آن می شویم.

کاغذ هاي مرغوب تر داراي مواد سلولوزي بیشتري هستند و سفیدترند. کاغذ هاي نا مرغوب مواد چربی بیشتري دارند و

زردترند. کاغذ هاي نامرغوب با گذشت زمان و به ویژه بر اثر گرما، شکننده می شوند و ممکن است موریانه آنها را بخورد.

کاغذ هاي گلاسه مرغوب ترین نوع کاغذ هستند که هر چه سنگین تر باشند (یعنی گرماژ آنها بیشتر باشد)، کیفیت چاپ

روي آنها بهتر است. معمولا" کارهاي رنگی و یا اعلا را روي کاغذ گلاسه چاپ می کنند. هر چه مقدار و تعداد رنگ ها

بیشتر باشد، کاغذ گلاسه سنگین تري لازم است.

سطح کاغذ داراي خواب یا راه است . به هنگام چاپ باید کاغذ طوري به ماشین خورانده شود که راه آن موازي محور

سیلندر باشد و در صحافی کتاب باید خواب کاغذ موازي عطف کتاب باشد.

هر گاه خواب یا راه کاغذ موازي عطف کتاب نباشد، برگ هاي کتاب حالت افتادگی ندارند بلکه به حالت ایستاده رو به بالا

قرار می گیرند و خواننده آن را با فشار می خواباند، در نتیجه کتاب زودتر فرسوده می شود.

کارخانه هاي کاغذ سازي در دنیا، رول هاي کاغذ را به صورت ورق برش داده و سپس ورق کاغذ را در اندازههاي

گوناگون بریده و پس از بسته بندي در اختیار مصرف کنندگان قرار می دهند.

یعنی اینکه . (Long Grain) نشان داده می شود LG LG و SG راه بی راه کاغذ و مقوا به دو صورت فلش و یا

یعنی راه کاغذ موازي ضلع کوچکتر می باشد. علامت نیزه هم ( Short Grain ) راه کاغذ موازي ضلع بلندتر است و

روي لفاف کاغذ، نشان دهنده راه کاغذ است. یعنی اگر فلش موازي ضلع بزرگ تر باشد، راه کاغذ در جهت ضلع بزرگ تر

است و اگر فلش در امتداد ضلع کوچک تر کاغذ قرار گیرد، راه کاغذ، ضلع کوچکتر است.

باید توجه داشت که راه کاغذ هنگام چاپ باید موازي محور سیلندر ماشین چاپ باشد. به عنوان مثال اگر یک نوع کاغذ

4 ورقی راه باشد، وقتی آن را از وسط نصف کنیم که در ماشین دو ورقی استفاده شود، بی راه / 100 براي ماشین 5 × 70

وارد ماشین خواهد شد. بنابراین بهتر است هنگام خرید کاغذ به راه وبی راه نسبت به ماشینی که قرار است آن را چاپ کند،

آگاهی داشته باشیم.

-براي تشخیص راه یا خواب کاغذ، چند روش معمول است، از جمله :

1کاغذ از طرف خواب آن خیلی راحت پاره می شود ولی اگر آن را با دست از طرف مخالف پاره کنیم، مقاومت دارد و با .

نیروي بیشتري پاره می شود.

2اگر دو نوار از لبه پایینی و کناري کاغذ ببریم و کنارهم بگذاریم آن نواري که به راه نیست، لبه اش برمی گردد. .

یکی از مشخصه ها براي شناخت کاغذ، گرماژ آن است. کاغذ تحریر 70 یا 80 گرمی و گلاسه 120 یا 135 گرمی واژه

هایی آشنا در دنیاي انتشارات هستند. این گرماژ نشان دهنده وزن یک متر مربع از آن نوع کاغذ می باشد. مثلا وزن یک

متر مربع کاغذ 70 گرمی 70 گرم است. وزن کاغذ برش خورده از فرمول زیر تعیین می شود و شما به راحتی می توانید با

وزن نمودن دقیق کاغذ برش خورده گرماژ آن را بدست آورید. واحد طول و عرض در این فرمول سانتیمتر می باشد .

وزن کاغذ به کیلوگرم × عرض / 10.000.000 × گرماژ = طول

که به کاغذهاي خود کپی مشهور هستند باید توجه شود که این کاغذها زمان مصرف (NCR) در کاغذ هاي کاربن لس

دارند و پس ازتاریخ مصرف، حساسیت خود را ازدست می دهند.

شرایط نگهداري و استفاده از کاغذها:

به جهت تاثیر منفی عوامل محیطی بر کیفیت کاغذها لازم است در صورت نیاز به نگهداري طولانی مدت کاغذهاي

مصرفی حتما شرایط زیر را رعایت فرمایید تا کیفیت آخرین واحد محصول مصرفی در حد مطلوب حفظ شود

توصیه می شود براي استفاده بهتر و افزایش عمر دستگاه خود از کاغذهاي استاندارد و با مشخصات معرفی شده در

راهنماي دستگاه استفاده نمایید .

از قراردادن کاغذ در محل هاي مرطوب، داراري گرد و غبار و دوده و در زیر نور مستقیم خورشید جلوگیري کنید .

در صورت امکان کاغذ را داخل بسته نگهداري نمایید .

حداکثر تعداد مجاز چیدن بسته ها بر روي یکدیگر را رعایت کنید. این تعداد با توجه به وزن محصولات متغیر است.

افزایش تعداد بسته هاي روي هم موجب وارد شدن فشار مضاعف به بسته هاي زیرین و افت کیفیت می گردد.

می RH •شرایط محیطی مناسب براي نگهداري کاغذها دماي 15 تا 25 درجه سانتی گراد و رطوبت 30 تا 60 درصد

باشد .

در صورت امکات کاغذها را بر روي پالت چوبی و یا پلاستیکی قرار دهید تا از رطوبت کف زمین در امان باشد .

در هنگام چیدن کارتن ها دقت نمایید که به صورت ایستاده بر روي هم چیده شوند و از قرار دادن کارتن به صورت

خوابیده جدا خودداري کنید. این عمل موجب آسیب دیدن لبه هاي کناري کاغذ شده و ممکن است موجب گیر کردن کاغذ

در دستگاه شما شود.

به نشانه ها و علائم روي بسته توجه کنید .

درجه بندي کاغذ و مقوا:

محصولات کاغذي بر اساس وزن هر متر مربع بر حسب گرم به دو دسته تقسیم می شوند :

الف) کاغذها که از یک لایه تشکیل شده اند و وزن هر متر مربع آنها بین 25 گرم تا 300 گرم است .

ب) مقواها که به طور معمول از لایه هاي متعدد تشکیل شده اند و وزن هر متر مربع آن ها بین 170 تا 600 گرم می

باشد .

کاغذها:

مرز تقسیم بندي بین کاغذ و مقوا کاملا مشخص نیست و دلیل این امر این است که وزن سبک ترین مقوا از سنگین ترین

کاغذ کمتر است در تعیین این مرز، کاربرد نسبت به وزن نقش مهم تري دارد. به طور کلی، کاغذ براي چاپ و مقوا براي

بسته بندي استفاده می شود .

کاغذها بر اساس مواد تشکیل دهنده به دو گروه تقسیم می شوند:

الف) کاغذهاي حاوي چوب یا کاغذهایی که از تفاله مکانیکی ساخته می شوند که انواع این کاغذها عبارتند از:

کاغذهاي چاپ روزنامه که یا کلا از تفاله مکانیکی ساخته می شوند و یا مقدار کمی (حداکثر تا 15 درصد) تفاله شیمیایی

تصفیه شده دارند. امروزه به طور روزافزون به جاي تفاله مکانیکی از فیبرهاي بازیافتی استفاده می شود.

کاغذهاي مجله بدون پوشش که در ساخت این کاغذها به طور معمول از 50 درصد تا 70 درصد تفاله مکانیکی، 10 تا

25 درصد تفاله شیمیایی تصفیه شده و همچنین 15 تا 30 درصد سایر مواد افزودنی استفاده می شود.

کاغذهاي پوشش دار مجله که حاوي 40 تا 60 درصد تفاله مکانیکی ، 25 تا 40 درصد تفاله خاك اره تصفیه شده و 20 تا

35 درصد مواد پر کننده و رنگ پوششی می باشند .

ب (کاغذهاي چاپی بدون چوب (کاغذهاي ترم) که به طور عمده از تفاله شیمیایی و کمتر از 10 درصد تفاله مکانیکی

ساخته می شوند. انواع این نوع کاغذها عبارتند از:

کاغذهاي چاپ بدون پوشش که از 55 تا 80 درصد تفاله تصفیه شده چوب، حداکثر تا 30 درصد تفاله تصفیه شده خاك

اره و 10 تا 30 درصد سایر مواد پرکننده ساخته می شوند.

کاغذهاي چاپ روکش دار که در این نوع کاغذ ضخامت لایه پوشش به مورد استفاده کاغذ بستگی دارد.

انواع دیگر کاغذ عبارتند از:

کاغذهاي بسته بندي و لفاف

کاغذهاي تیشو

کاغذهاي پشت چسب دار - لیبل

کاغذهاي ضد چربی

کاغذهاي دیواري

مقواها:

مقواها به طور عمده از تفاله هاي شیمیایی و مکانیکی و فیبرهاي بازیافتی ساخته می شوند و مقوا ها را با توجه به مورد

استفاده می توان به 4 دسته کلی تقسیم نمود :

الف) مواد خام مورد استفاده براي ساخت ورق کارتن بسته بندي که شامل لایه سطحی و لایه موج دار میانی ورق هاي

کارتن می باشند.

ب) مقواهاي جعبه که براي ساخت انواع جعبه مقوایی بسته بندي استفاده می شوند و شامل تقسیمات متعدد می باشند.

پ) مقواهاي بسته بندي مایعات

ت) مقواهاي گرافیکی که در ساخت محصولاتی از قبیل کارت، فایل، پوشه، محافظ و پوشش دهنده ها کاربرد دارند.

ابعاد کاغذ:

عرض کار یک ماشین چاپ معمولا هماهنگ با استانداردهاي اندازه گیري بین المللی تعیین می شود. در اروپا استاندارد بین

مورد استفاده قرار می گیرد. آمریکا از سیستم انگلیسی استفاده می کند و در ایران نیز براي اندازه (ISO) المللی ایزو

گیري کارهاي چاپی از استاندارد ورق (یک ورقی، دو ورقی، چهار و نیم ورقی) استفاده می شود که مشکلات عدیده اي در

بر دارد. اول این که اندازه ورق با استانداردهاي اروپایی و آمریکایی همخوان نیست و دوم آن که این اندازه دقیق نیست .

کاغذهاي سایز ایزو شامل انواع کاغذها و مقواها با گرماژها و جنس هاي مختلف می شود. در سیستم ایزو، پنج مجموعه

می باشند. A,RA,SR,B,C سایز وجود دارد. این سایزها

به صورت استاندارد برش خورده هستند و براي کارهاي چاپی که به صورت لب بر عرضه نمی شوند و A کاغذ سایز A:

به برش احتیاج ندارند مناسب هستند.

بزرگ تر است. این سایز کاغذ براي کارهاي چاپی لب بر و یا کارهایی که به یک برش A دو درصد از سایز RA:

چاپ شود به کار می روند. (Color Bar) مختصر احتیاج دارند و یا روي لبه کاغذ باید نوار کنترل رنگ

بزرگتر است. این سایز کاغذ براي کارهاي چاپی لب بر و یا کارهایی که به لبه پهن براي برش A ده درصد از سایز SR:

بزرگ یا صحافی نیاز دارد و یا روي لبه کاغذ باید یک نوار پهن کنترل رنگ چاپ شود مناسب است.

است. از این سایز کاغذ براي چاپ پوستر. نقشه و جداول دیواري استفاده می شود. A معادل 18 درصد بزرگتر از سایز B:

برش بخورد استفاده می شود. A از این سایز کاغذ یا مقوا براي ساخت پوشه، پاکت و کارهایی که باید در قطع 4 C:

ورق A در هرکدام از این مجموعه ها، ابعاد ورق ها دو برابر یک سایز کوچک تر است .نسبت طول به عنوان مثال در سایز

A از 0 A است و مساحت آن نیم متر مربع است. مجموعه ورق هاي سایز A نصف 0 A یک متر مربع است. ورق 1 A0

سایز اصلی و پایه است. A کوچک ترین سایز) ختم می شود. ورق 0 A )بزرگ ترین سایز) شروع شده و به) 10

استفاده عمومی دارد . کسانی که با سیستم ایزو A 8 اینچ است. از آنجائی که سایز 4 ½ × برابر با 11 A در آمریکا سایز 4

استفاده می کنند. براي ماشین هاي رول در A کار می کنند و به آن عادت دارند . براي سایزهاي بزرگتر از ضریب 4

عرضه می شود. A و 1 A5 , A4 , A3 , A سیستم ایزو کاغذ به صورت رول در ابعاد 2

سایز کاغذ:

اما کاغذي که در بازار ، A و امثال آن است .مثل 4 B و یا A آنچه در بین دانشگاهی ها رایج هست تقسیم بندي براساس

70 سانتی متر که اصطلاحا * موجود است و براي چاپ اوراق تبلیغاتی مصرف می شود غالبا در دو سایز است: اندازه 100

90 سانتی متر که به سه ورقی مشهور است. * چهار و نیم ورقی می نامندش و 60

به این شرح هست: C یا B یا A کاغذهاي استاندارد بر اساس برش هاي

70 سانتی متر عرضه می شود. * کاغذ پشت چسبدار معمولا در اندازه 51

تعداد برگ هاي کاغذ در یک بسته:

براي ضخامت 100 گرم به پائین در بسته هاي 500 تا بسته بندي می شود و براي کاغذهاي تا ضخامت 170 گرم در بسته

هاي 250 برگی و براي ضخامت هاي بالاتر، از بسته هاي 125 یا 100 تائی استفاده می شود. براي برش کاغذ و استفاده

90 ) استفاده می شود. براي چاپ کتاب رقعی از کاغذ سه ورقی و چاپ کتاب وزیري از * از سایز 4 ورقی ( 72 A به صورت 4

کاغذ چهار و نیم ورقی استفاده می شود.

خصوصیات مهم فیزیکی مقوا و کاغذ:

1میزان رطوبت: کاهش وزن کاغذ و مقوا پس از خشک شدن تا رسیدن به وزن ثابت. .

2میزان خاکستر: میزان خاکستري که پس از سوختن باقی می ماند. .

3سنگینی: جرم یک متر مربع کاغذ بر حسب گرم .

4ضخامت: ضخامت کاغذ و مقوا .

5تعداد لایه ها و ابعاد: ابعاد ورق و تعداد لایه هاي فلوت و لاینر تشکیل دهنده ي مقوا. .

6لمس: نسبت ضخامت کاغذ و مقوا بر حسب یک هزارم میلی متر به سنگینی آن بر حسب گرم در متر مربع. .

7جهت ساخت: جهت عمده ي الیاف سازنده ي کاغذ. .

8درجه ي چسبندگی یا جذب آب: میزان مقاومت کاغذ و مقوا در مقابل جذب آب. .

9کشش لوله ي مویین: میزان بالا رفتن آب بر حسب میلی متر. .

10 پرداخت: شامل پرداخت یک طرفه، براقی و نماي بدون پرداخت. .

11 رنگ: سفید یا رنگ نشده، کم رنگ، پر رنگ، نیمه رنگ. .

12 تمیزي: ناتمیزي، طبیعی، تمیز. .

13 نفوذ هوا: تخلخل و میزان عبور هوا از منافذ. .

14 صافی، صیقلی بودن. زبري: صافی و زبري سطح رویی یا زیرین. .

15 کاسی: پیچ و تاب ورقه هاي مقوا. .

16 بافت: چگونگی تشکیل و بافت تشکیل دهنده ي کاغذ یا مقوا. .

17 براقیت: میزان انعکاس نور که به صورت غیر براق، کمی براق، نیمه براق و براق می باشد . .

خصوصیات مهم مکانیکی مقوا و کاغذ:

1. مقاومت به سایش

2. کاهش مقاومت در برابر رطوبت

3. مقاومت به مواد چرب

4. خمش مقوا

5. مقاومت به جداشدن لایه ها

6. مقاومت به لایه لایه شدن

7. لهیدگی

8. مقاومت در مقابل کشش تا حد گسیختگی

9. مقاومت به تا خوردن

10 . مقاومت سطحی مقوا

11 . مقاومت در برابر سوراخ شدن

12 . مقاومت در برابر پاره شدن

13 . لیسه (نفوذ پذیري کاغذ نسبت به هوا)

اثر عوامل محیطی بر روي کاغذ و مقوا:

عوامل مهم و موثر بر بسته هاي مقوایی و کاغذي شامل رطوبت، دما، نور، گرد و غبار، عوامل بیولوژیکی، اسیدها و بازها

می شوند.

رطوبت :با توجه به این که مقوا و کاغذ از الیاف چوبی تهیه شده اند و با توجه به خاصیت جذب آب چوب، بسته هاي

ساخته شده از کاغذ و مقوا به مرور زمان رطوبت نسبی محیط را جذب نموده و با محیط اطراف به حالت تعادل در می آیند.

در صورت عدم استفاده از آهار و مواد افزودنی ضد رطوبت، الیاف رطوبت را به خود جذب می نمایند. همچنین پیوند میان

الیاف سست تر می شود. در رطوبت هاي بسیار بالا الیاف و لایه هاي کاغذ و مقوا از هم جدا و متلاشی می شوند .رطوبت،

مهم ترین عامل محیطی مخرب مقوا، کاغذ معمولی و فاقد آهار به شمار می رود .

دما: سبب خشک تر شدن الیاف می شود و اثر چندانی بر چسب و مقاومت کاغذ و مقواي کارتن ندارد (غیر از چسب هاي

ترموپلاستیک). ولی دماي بالا ممکن است سبب تغییر رنگ، قوس برداشتن مقوا، سوختن و به همراه رطوبت منجر به رشد

عوامل بیولوژیکی و مخرب شود.

نور :نور اگر سبب افزایش دما نشود، به تنهایی اثر چندانی روي کاغذ و مقوا نداشته و فقط ممکن است سبب تغییر رنگ

ظاهري، سطحی و کم رنگ شدن علایم و تبلیغات چاپی روي آن ها شود. در صورت استفاده از چسب، نور سبب ضعیف

شدن بعضی از اتصال ها نیز می شود .

گرد و غبار: ممکن است سبب سست شدن چسب هاي بین لایه ها و فرسایش سطحی کاغذ و مقوا شود، ولی به طور کلی

اثر قابل توجهی بر آن ها نمی گذارد.

عوامل بیولوژیک و مخرب: شامل باکتري ها،کپک ها، حشرات و جوندگان هستند که باید از کاغذ در برابر آن ها حفاظت

شود.

اسیدها و بازها: کلیه ي اسیدهاي غلیظ قوي مثل اسید سولفوریک، اسید کلریدریک و ... بر کاغذ و مقوا موثر می باشند.

اسیدهاي ظعیف و رقیق نظیر اسید استیک و اسید فرمیک اثر کم تري دارند. این اثر بیش تر روي مقوا و کاغذهاي بدون

بر کاغذ و % پوشش و یا کاغذ و مقواهایی که آهار چندانی ندارند مشهود است. قلیایی ها نیز با غلظت بالاي 17

مقوا اثر می گذارند .

روغن ها و مواد چرب: از مقاومت کاغذ می کاهند و استحکام اولیه ي آن ها را کاهش می دهند (مگرآن که به صورت

مقاوم به چربی تهیه شده باشند یا با مواد دیگر پوشش یا لمینت گردیده باشند .(

behfar-co.com منابع

+علم بسته بندي کاغذي و مقوایی، تالیف گروه کارشناسی بسته بندي معاونت نگهداري

|+| نوشته شده توسط هاشم یوسفی تبادکان در Wed 9 Sep 2009  |
 
 
بالا