بسته بندی با اتمسفر اصلاح شده
نگهداري سبزيجات مختلف به روش سرد و نقش اتمسفر کنترل شده در آن
|
اغلب سبزيهاي که بدون انجام فرايند خاص , نگهداري مي شوند به سرعت خنک شده ( سرد کردن مقدماتي) و درجه حرارت سرد بلافاصله پس از برداشت و قبل از حمل آن به بازار کارگاه فراوري با نگهداري در انبار انجام مي پذيرد. هر نوع سبزي , درجه حرارت و ر طوبت نسبي مطلوبي براي نگهداري در سرد خانه نياز دارد. به علت اينکه سبزي و ميوه هايس از برداشت بر فعاليت فيزيولوزيکي خود ادامه مي دهند جهت افزايش عصر نگهداري اين گونه محصولات مبادرت به ايجاد سردخانه هائي با اتمسفر کنترل شده نموده اند, به تجربه ثابت شده است که اگر از اکسيزن هواي انبار کاسته و به ميزان ايندريک کربنيک افزوده گردد, واکنش هاي تنفسي کمتر صورت مي گيرند. که در جدول شماره1 تاثير نوع سرد کردن بر زمان نگهداري محصول بيان شده است.
انجماد هرگز کيفيت اصلي و اوليه ماده غذايي را بهتر نمي کند.بنابرين سبزي هايي که براي انجماد انتخاب مي شوند. هر چه جوان تر و تازه تر , لطيف , ترد شکنده تر باشند بهتر است. زيرا انواع سبزي هنگامي که به اوج عصر خود مي رسند حالت ترو تازگي و شکستگي خود را هر چه بيشتر از دست مي دهند و حالت پزمردگي و پلاسيده تري مي يابند و سرانجام خشک و کم آب خواهند شد. روش انجماد شامل shrp freezing جريان سريع هوا سرد , بستر مايع , غوطه وري و استفاده از منجمد هاي صفحه اي مي باشد. سبزي ها از درجه حرارت 14- تا 3/1- شروع به يخ زدن کرده ودر دماي 30 درجه سانتي گراد انجماد کامل مي گردد.
نگهداري در شرايط کنترل شده, به اصطلاح گازهاي مختلف در غلظت هاي طبيعي , هواي محيط اطلاق مي گردد. معمولا اين عمل از طريق غلظت گاز کربونيک و کاهش ميزان اکسيزن صورت مي گيرد. در جدول در شماره 2 شرايط نگهداري چند نوع ميوه و بسته بندي در اتمسفر کنترل شده ذکر گرديده است. غلظت و ميزان مناسب گازهاي دي اکسيد کربن و اکسيزن بر حسب نحوه ميوه و حتي واريته هاي يک نوع ميوه متفاوت مي باشد. جدول شماره2: شرايط نگهداري چند نوع ميوه و بسته بندي در اتمسفر کنترل شده استفاده از اتمسفر کنترل شده براي نگهداري ميوه و سبزي هاي تازه در اغلب تحقيقات قرن بيستم مورد توجه بوده است. نشان داده شده است که در افزايش عمر و کيفيت پس از برداشت محدوده وسيعي از ميوه ها و سبزي هاي تازه موثر مي باشد.انبار با اتمسفر کنترل شده , زماني موثر خواهد بود که با کنترل دما همراه باشد و در تمام دماها موثر نخواهد بود. بنابرين مقادير گازو درجه حرارت در اين تکنولوزي از اهميت زيادي بر خوردار است اگر از انبار با اتمسفر کنترل شده به طور صحيح استفاده نشود , زيان آور خواهد بود , افزايش استفاده تجاري اين تکنولوزي در سالهاي اخير , به علت پاسخ به نياز مشتريان براير انواع ميوه و سبزي هاي در طول سال مي باشد. و علت ديگر استفاده از اين تکنولوزي , عدم استفاده از مواد شيميايي در مواد غذائي مورد مصرف است.
بسته بندي مواد غذايي يکي از روش هاي مهم در نگهداري آن است. که بايد در انتخاب نوع پوشش و نوع آن دقت شود. در غير اين صورت بسته بندي يا پوشش هاي نامناسب تغييراتي را در ماده غذائي بو جود مي آورد. پوشش بر اساس ماهيت محصول و همچنين متناسب بودن آن با ميزان درجه حرارت , چيدماني , حمل و نقل و ..... انتخاب مي شود. بسته بندي ميوه و سبزيجات در جعبه ها و کيسه هاي توري و پلي اتيلني و کارتن و ... صورت مي پذيرد. با استفاده از يک مانع فيزيکي در اطراف محصول , مي توان راه خروج رطوبت را مسدود و از تبخير آب محصول جلوگيري کرد. اين روش ساده با بستن محصول در يک ورقه غير قابل نفوذ نسبت به آب يا گذاشتن آن در کارتن يا جعبه انجام مي شود. نحوه چيدن ميوه سبزي و ميوه ها در جعبه يا کارتن در کنار هم , راه نفوذ و جريان هوا , را در بين آنها مسدود مي کند و سرعت تبخير را کاهش مي دهد. راه تبادل گازها و جلوگيري از انباشتن دي اکسيد کربن در داخل بسته , بايد جعبه يا کيسه پلاستيکي داراي سوراخ هايي باشد و گرنه جمع شدن CO2 و کاهش O2 باعث تبخير و فساد محصول مي شود. مدت ماندگاري قارچها(آگاريكوس بيسپوروس) معمولا 1 الي 3 روز در درجه حرارت پايين ميباشد. اما بستهبندي تحت شرايط اتمسفر اصلاح شده باعث افزايش مدت ماندگاري محصول ميشود. در اين تحقيق، تاثير روش بستهبندي قارچها تحت اتمسفر اصلاح شده با دو مخلوط گازي 2 درصد اكسيژن + 6 درصد دياكسيدكربن + 92 درصد نيتروژن(مخلوط گازيشمارهء 1) و 10 درصد اكسيژن + 5 درصد دياكسيدكربن + 85 درصد نيتروژن (مخلوط گازي شمارهء 2) بر روي خصوصيات كيفي قارچها درصد رطوبت ، درصد كاهش وزن، رنگ ، درصد پروتئين، ميزان گلوكز، تعداد كل ميكروبهاي زنده و كپك و مخمر) نسبت به روش بستهبندي معمولي در سه درجه حرارت 18 و 10 و 4 درجه سانتيگراد مورد ارزيابي قرارگرفت . كليه نمونهها با دو روش استفاده و عدم استفاده از مادهء نگهدارندهء كلريد كلسيم تهيه شدند. همچنين به منظور پيبردن به اثرات غلظت گازهاي اكسيژن و دياكسيدكربن بر كيفيت محصولات بستهبندي شده تحت اتمسفر اصلاح شده، غلظت اين گازها در روزهاي مختلف نگهداري و در درجه حرارتهاي متفاوت اندازهگيري شد. نتايج حاصل از انجام آزمايشات براساس آزمايش فاكتوريل سه متغيره و دو متغيره و طرح بلوكهاي كامل تصادفي مورد تجزيه و تحليل آماري قرار گرفتند كه اهم آن بشرح زير خلاصه شده است : - استفاده از كلريد كلسيم (0/3 درصد) باعث حفظ بهتر خصوصيات كيفي قارچها در هر روش بستهبندي شده است . - در 4 و 10 درجه سانتيگراد، بستهبندي تحت اتمسفر اصلاح شد با مخلوط گازي 2 باعث حفظ بهتر خصوصيات كيفي قارچها شده است . بستهبندي تحت اتمسفر اصلاح شده با مخلوط گازي 1 و روش بستهبندي معمولي در مقامهاي بعدي قرار دارند. - اما در 18 درجه سانتيگراد، روش بستهبندي معمولي با تيمار كردن قارچها با مادهء نگهدارندهء كلريد كلسيم باعث حفظ بهتر خصوصيات كيفي شده است و روش بستهبندي تحت اتمسفر اصلاح شده با مخلوط گازي 2 و 1 به ترتيب در مقامهاي بعدي قرار دارند. ظروف مورد استفاده در بسته بندي سبزي ها و ميوه ها براي انجماد لازم نيست که کاملا غير قابل نفوذ باشند ولي بهتر است که نسبت به بخار آب نفوذ پذيري کمتري داشته باشند تا از انتقال به صورت بخار به خارج جلوگيري کنند. و همچنين نسبت به O2 نيز بايد نفوذ ناپذيري کمتري داشته باشند تا فساد ناشي از اکسيد اسيون محصول را در کاهش دهند.جعبه هاي مقوائي مکعب مستطيل به طور رايج براي بسته بندي ميوه و سبزي هاي منجمد به منظور خرده فروشي مورد استفاده قرار مي گيرند. که مقواي مورد استفاده داراي پوشش از موم و لايه پلاستيکي شامل ( سلوفان ,پلي اتيلن , پلي مري وينيل, پلي استرها , پلي آميد و.).مي باشند.
تغييرات محصول در سردخانه در هنگام نگهداري مواد غذائي در سرد خانه , تغييرات فيزيکي و شيميايي در آنها صورت مي گيرد. اگر چه به علت درجه برورت پايين سرعت آن خيلي کند و آهسته مي باشند. به عنوان يک قاعده کلي هر جه برودت کمتر باشد سرعت تغييرات کمتر است. اين تغييرات پيش رونده سبب انهدا م تدريجي بيشتر ويتامين هاي ناپايدار و کاهش کيفيت محصول شده که در ظاهر و طعم آن اثر مي گذارد. بسته بندي يک عامل مهم است زيرا مي توان مانع از نفوذ هوا و O2 گردد.
در ميوه هاي نگهداري شده , طعم به مدت طولاني در مقايسه با انبار عادي حفظ شده است. همچنين ممکن است در بهبود طعم نيز موثر باشد. اما مرحله رسيدگي ميوه زمان شروع انبار داري , اثرات عمدهاي بر روي طعم , شيريني , اسيديته و بافت آنها دارد.انبار اتمسفر کنترل شده اتلاف اسکوربيک اسيد نسبت به هوا سرعت مي بخشد. کورکي(1979) نشان داد که در صورت نگهداري در شرايط اتمسفر کنترل شده ميزان افت اسيد اسکوربيک در مقايسه بات نگهداري ذر هوا بيشتر است اما اتمسفر کنترل شده در حفظ ويتامين A موثر از هوا است.
|
تکنیکهای MAP در حال حاضر در محدوده وسیعی از غذاهای تازه یا سرد شده شامل غذاهای نیم پخته، ماکیان و ماهی، پاستای تازه، میوه و سبزیجات و اخیرا قهوه، چای، غذاهای آماده و فرآورده های نانوایی استفاده می شود. به نظر می رسد مطالعه مواد اولیه در دسترس به عنوان اطلاعاتی در زمینه برآورد وسیعی از کیفیت فراورده های بسته بندی شده در مخلوط گازها که پیش بینی ماندگاری فراورده بسته بندی شده را تسهیل کند کافی نیست.
ماهیت تحقیق که باتوجه به عوامل تعیین کننده ی تغییرات کیفی در فراورده های بسته بندی شده در اتمسفر اصلاح شده، نسبتا انتخابی بود تا تا تاریخ معینی هدایت شد. برای نمونه C.jager تحیقیق را جهت تاثیر مخلوط گازهای استفاده شده در بسته بندی میوه ها (مانند توت فرنگی) روی درجات کیفیت حسی هدایت کرد. او خود را به آنالیز فراورده های موجود در بازار محدود کرد و هیچ تلاشی در زمینه در نظر گرفتن تغییرات رخ داده طی انبارداری نکرد.
کار تحقیق به وسیله M.washuttl، B.wepner و M.Tacker درباره گوشت، ماهی و فراورده های نانوایی نیز در مسیری مشابه انجام شد. کار آزمایشگاهیC.Cardelli، T.Labuga به تعیین دوره های تئوری مشخص ماندگاری فراورده های انتخاب شده (به عنوان مثال قهوه) منجر شد. بهرحال این مواد به عنوان
فراورده های بسته بندی شده با اتمسفر اصلاح شده به کار نرفتند. از تحقیقات بالا این نتیجه حاصل شد که ماندگاری فراورده ها اگر بسته بندی با مخلوطی از گازها پر شود می تواند گسترش یابد. هدف از این تحقیق، آنالیز کردن تغییرات در پارامترهای کیفی انتخاب شده ی فراورده های بسته بندی شده با MAP و محتوای اکسیژن در بسته بندی وابسته به ترکیب اصلی مخلوط گازها در بسته بندی است.
مواد و روشها:
بادام زمینی نمک زده و بوداده شده تجاری که به وسیله یک شرکت محبوب در بازار لهستان تولید و با روغن بادام زمینی به روش MAP بسته بندی شده به عنوان نمونه استفاده شد. این فراورده در
کیسه های 100گرمی بسته بندی شد. برای مواد اولیه بسته بندی، ورقه های فلزی
(PET/EVOH-LDPE) استفاده شد.
بادام زمینی در مخلوطی از گازهای بدست آمده از محصولی که مستقیما در نیتروژن طی فرایند بسته بندی در سیستم V.F.F.S (Vertical Form – Fill - Seal) شسته شد به صورت بسته بندی درآمد. به منظور تعیین تاثیر ترکیب اصلی مخلوط گاز در بسته بندی، روی تغییرات پارامترهای کیفی فراورده های بسته بندی شده و محتوای اکسیژن در بسته بندی، 3 ترکیب اصلی اتمسفر اصلاح شده در بسته بندی به کار رفت:
(O2% 1-10) (N2% 100-99)، (O2% 3-1) (N2% 99-97) (O2% 6-3) (N2% 97-95)
نتیجه گیری:
نتیجه ی آنالیزهای ارائه شده می تواند این مطلب را که درجه تغییرات پارامترهای کیفی ویژه بادام زمینی های بسته بندی شده به روش MAP به ویژه ITSQ، PV و AV در فراورده های وابسته به ترکیب اصلی مخلوط گاز در بسته بندی است توضیح دهد. اثر گفته شده در مورد تغییر در محتوای آب (X) کمتر است. ترکیب اصلی مخلوط گاز داخل بسته بندی یک اثر عمده روی تغییرات محتوای اکسیژن در بسته بندی در مدت انبارداری دارد. بادام زمینی های بسته بندی شده در کیسه های کوچک ساخته شده ازفویل ورقه ای فلزی با محتوای کمتر اکسیژن در بسته بندی، تولید کننده را قادر می سازد درجه مناسبی از پارامترهای کیفی در طول دوره انبارداری را حفظ کند. به این دلیل با استفاده از اتمسفر اصلاح شده ی مناسب داخل بسته بندی، ماندگاری
فراورده های بسته بندی شده گسترش می یابد.
به دست آوردن محتوای کمتر اکسیژن در مخلوط اصلی گاز های داخل بسته بندی منجر به کارآیی کمتر بخشی از ماشین های بسته بندی و در نتیجه بهای بیشتر بسته بندی می شود. براساس معادله های حساب شده، می توانیم منظور از پارامترهای کیفی ویژه فراورده و محتوای اکسیژن در بسته بندی را بسته به میزان عمده ترکیب اصلی مخلوط گاز در بسته بندی بیان کنیم. یافته های ارائه شده در اینجا فقط یک بخش انتخاب شده از تحقیق جامع روی عوامل موثر روی کیفیت فراورده ها در بسته بندی با اتمسفر اصلاح شده است.